რისკების მართვა და AML/CFT შესაბამისობა: გასაუბრების კითხვები და პასუხები
შესაბამისობისა და რისკების პოზიციებზე გასაუბრებას საქართველოში ძირითადად ბანკები, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები და ფინტექ კომპანიები ატარებენ. ხშირად გაძლევენ ქეისს საეჭვო ტრანზაქციაზე ან კლიენტის პროფილზე და გეკითხებიან KYC-ის, სანქციების შემოწმებისა და რისკზე დაფუძნებული მიდგომის შესახებ, უფროს პოზიციებზე კი რეგულატორთან ურთიერთობასა და რისკების ჩარჩოზე.
როგორ მოვემზადოთ
- გაიმეორეთ ფულის გათეთრების სამი ეტაპი, KYC-ისა და გაძლიერებული შემოწმების (EDD) განსხვავება და PEP-ის ცნება.
- გაეცანით FATF-ის რეკომენდაციების ძირითად იდეებს და საქართველოში მოქმედ AML/CFT კანონმდებლობას ზოგადად, სანამ გასაუბრებაზე მიხვალთ.
- ქეისში აჩვენეთ მსჯელობის ლოგიკა: რა არის „წითელი დროშა“, რა ინფორმაცია გაკლიათ და რა იქნება შემდეგი ნაბიჯი.
- ACAMS-ის ან ICA-ს სერტიფიკატი უპირატესობაა, მაგრამ მოამზადეთ რეალური მაგალითებიც, სადაც რისკი აღმოაჩინეთ.
უმცროსი შესაბამისობისა და KYC ოფიცერი: კითხვები
ახალი კორპორატიული კლიენტი ანგარიშის გახსნას ითხოვს. რას შეამოწმებთ პირველ რიგში?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ KYC-ის ძირითადი ნაბიჯების ცოდნას, განსაკუთრებით ბენეფიციარი მესაკუთრის დადგენას.
ნიმუში პასუხი
პირველ რიგში დავადგენდი კომპანიის იდენტობას რეესტრის ამონაწერით და შევამოწმებდი, ვინ არის დირექტორი და ხელმოწერის უფლების მქონე პირი. შემდეგ მფლობელობის სტრუქტურას ბოლომდე ჩავყვებოდი, რომ დამედგინა რეალური ბენეფიციარი მესაკუთრე, განსაკუთრებით თუ სხვა ქვეყანაში რეგისტრირებული კომპანიებია ჩართული. ყველა მათგანს სანქციების და PEP-ის სიებში გადავამოწმებდი. ბოლოს გავარკვევდი ბიზნესის ხასიათს, მოსალოდნელ ბრუნვასა და ფულის წყაროს, რომ კლიენტს რისკის დონე მივანიჭო.
სანქციების შემოწმებისას სისტემა კლიენტს სანქცირებულ პირთან ემთხვევა. რას გააკეთებთ?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ, განასხვავებთ თუ არა ცრუ დამთხვევას რეალურისგან და იცით თუ არა ესკალაციის წესი.
ნიმუში პასუხი
ჯერ შევადარებდი დამატებით მონაცემებს: დაბადების თარიღს, მოქალაქეობას, პირად ნომერსა და მისამართს, რადგან ხშირად მხოლოდ სახელი ემთხვევა. თუ აშკარაა, რომ ეს სხვა ადამიანია, დასაბუთებით დავხურავდი შემთხვევას და მიზეზს ჩავწერდი. თუ ეჭვი რჩება ან დამთხვევა რეალურია, ოპერაციას არ შევასრულებდი და მაშინვე უფროსს ან შესაბამისობის ოფიცერს გადავცემდი. კლიენტს ამის შესახებ არ ვეტყოდი, რადგან ეს შეიძლება გამოძიებას დააზიანებდეს.
მოგვიყევით შემთხვევაზე, როცა ზეწოლის მიუხედავად წესი არ დაარღვიეთ.
რას ამოწმებენ: შესაბამისობაში ხშირად გიწევთ უარის თქმა კოლეგებისთვისაც, ამიტომ ამოწმებენ პრინციპულობას.
ნიმუში პასუხი
ერთხელ ფილიალის მენეჯერმა მთხოვა, მნიშვნელოვანი კლიენტისთვის ანგარიში ფულის წყაროს დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე გაგვეხსნა, რადგან „მერე მოიტანდა“. თავაზიანად ავუხსენი, რომ ეს ჩვენი პროცედურით სავალდებულოა და დარღვევის შემთხვევაში ორივე ვაგებთ პასუხს. შევთავაზე დახმარება: კლიენტს დავურეკეთ და ავუხსენით, რომელი დოკუმენტი იქნებოდა საკმარისი. ორ დღეში ყველაფერი მოგვაწოდა, ანგარიში გაიხსნა და მენეჯერთან ურთიერთობაც შევინარჩუნე.
შესაბამისობისა და რისკების სპეციალისტი: კითხვები
სტუდენტის ანგარიშზე ერთი კვირის განმავლობაში ბევრი მცირე ჩარიცხვა შემოდის სხვადასხვა პირისგან და მაშინვე გადის საზღვარგარეთ. როგორ შეაფასებთ?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ ტიპური ტიპოლოგიების, მაგალითად „ფულის მულის“ (money mule) სქემის ამოცნობას.
ნიმუში პასუხი
ეს რამდენიმე წითელ დროშას აერთიანებს: ბრუნვა კლიენტის პროფილს არ შეესაბამება, ფული ბევრი უცნობი პირიდან შემოდის და სწრაფად გადის, რაც ტრანზიტული ანგარიშის ან მულის სქემის ნიშანია. გადავხედავდი კლიენტის ისტორიას, გამგზავნებსა და მიმღებს, და შევამოწმებდი, ხომ არ არის კავშირში თაღლითობის ცნობილ შემთხვევებთან. საჭიროების შემთხვევაში კლიენტს ოპერაციების მიზნის ახსნას ვთხოვდით. თუ ეჭვი დადასტურდება, შიდა პროცედურის მიხედვით მოვამზადებდი საეჭვო ოპერაციის ანგარიშს.
მონიტორინგის სისტემა ყოველდღე ასობით გაფრთხილებას აგენერირებს და მათი 95% ცრუა. როგორ გააუმჯობესებთ?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ ანალიტიკურ მიდგომას და ეფექტიანობისა და რისკის ბალანსის შენარჩუნებას.
ნიმუში პასუხი
ჯერ გავაანალიზებდი, რომელი წესები იძლევა ყველაზე მეტ ცრუ გაფრთხილებას და რატომ, მაგალითად ზღვარი ყველა კლიენტისთვის ერთნაირია, რისკისა და პროფილის მიუხედავად. შემდეგ შევთავაზებდი ზღვრების სეგმენტაციას კლიენტის ტიპისა და რისკის მიხედვით და ზოგიერთი წესის გაერთიანებას. ცვლილებებს ჯერ ისტორიულ მონაცემებზე გამოვცდიდი, რომ დავრწმუნდე, რეალური საეჭვო შემთხვევები არ გამოგვრჩება. ყოველ ცვლილებას დოკუმენტურად დავასაბუთებდი, რადგან ამას აუდიტი და რეგულატორი გადაამოწმებს.
როგორ შეადგენთ ახალი პროდუქტის, მაგალითად ციფრული საფულის, რისკების შეფასებას გაშვებამდე?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ, შეგიძლიათ თუ არა რისკის წინასწარ დანახვა და ბიზნესთან ერთად კონტროლების დაგეგმვა.
ნიმუში პასუხი
პროდუქტის გუნდთან ერთად გავარკვევდი, ვინ იქნება მომხმარებელი, როგორ შეივსება საფულე, რა ლიმიტები ექნება და შესაძლებელია თუ არა საერთაშორისო გადარიცხვები. თითოეულ ფაქტორზე შევაფასებდი ფულის გათეთრების, თაღლითობისა და სანქციების გვერდის ავლის რისკს. შემდეგ შევთავაზებდი კონტროლებს: დისტანციური იდენტიფიკაცია, ლიმიტები იდენტიფიკაციის დონის მიხედვით და ტრანზაქციების მონიტორინგის სპეციალური წესები. ნარჩენ რისკს წერილობით წარვუდგენდი ხელმძღვანელობას დასამტკიცებლად.
სენიორ რისკების მენეჯერი (საკრედიტო / საბაზრო / საოპერაციო): კითხვები
საკრედიტო პორტფელში ერთ სექტორზე, მაგალითად სასტუმროებზე, კონცენტრაცია იზრდება. რას შესთავაზებთ?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ პორტფელის რისკის გააზრებას და ბიზნესის ზრდისა და რისკის ბალანსს.
ნიმუში პასუხი
ჯერ გავზომავდი კონცენტრაციის რეალურ მასშტაბს: სექტორის წილს პორტფელში, დაკავშირებულ მსესხებლებსა და უზრუნველყოფის ხარისხს. შემდეგ ჩავატარებდი სტრეს-ტესტს, მაგალითად ტურისტების ნაკადის 40%-ით შემცირების სცენარით, და ვნახავდი, რამდენი სესხი გახდებოდა პრობლემური და როგორ იმოქმედებდა ეს კაპიტალზე. შევთავაზებდი სექტორულ ლიმიტს, უფრო მკაცრ მოთხოვნებს ახალ სესხებზე და სიახლოვით მონიტორინგს. ბიზნესს ავუხსნიდი, რომ ეს ზრდის შეჩერება კი არა, უფრო მდგრადი ზრდაა.
როგორ ააწყობთ საოპერაციო რისკის ინციდენტების აღრიცხვას ისე, რომ თანამშრომლებმა მათი დამალვა არ სცადონ?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ რისკის კულტურის მშენებლობას და არა მხოლოდ ფორმალურ პროცედურებს.
ნიმუში პასუხი
მთავარია, რომ ინციდენტის შეტყობინება დასჯად არ აღიქმებოდეს: თანამშრომელმა უნდა იცოდეს, რომ შეცდომის დროულად შეტყობინებისთვის არ დაისჯება, დამალვისთვის კი — კი. შეტყობინების ფორმას გავამარტივებდი რამდენიმე ველამდე და ყველა განყოფილებაში დავნიშნავდი რისკის კოორდინატორს. ყოველ მნიშვნელოვან ინციდენტზე ვარჩევდით მიზეზს და გუნდს ვუზიარებდით, რა შევცვალეთ, რომ ადამიანებმა შედეგი დაინახონ. ხელმძღვანელებს ვაჩვენებდი, რომ მეტი შეტყობინება ხშირად უკეთეს კულტურას ნიშნავს.
მოგვიყევით შემთხვევაზე, როცა ბიზნესის ხელმძღვანელს რისკიან გარიგებაზე უარი უთხარით.
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ დამოუკიდებლობას და იმას, როგორ ამბობთ უარს ურთიერთობის შენარჩუნებით.
ნიმუში პასუხი
კორპორატიული ბიზნესის ხელმძღვანელს უნდოდა დიდი სესხის გაცემა კომპანიისთვის, რომლის ფინანსური ანგარიშგება აუდიტირებული არ იყო და შემოსავლის დიდი ნაწილი ერთ დაკავშირებულ კლიენტზე მოდიოდა. უბრალოდ უარის ნაცვლად ავუხსენი კონკრეტული რისკები ციფრებით და შევთავაზე პირობები, რომლითაც გარიგება მისაღები გახდებოდა: დამატებითი უზრუნველყოფა, ეტაპობრივი გაცემა და აუდიტირებული ანგარიშგება. კლიენტმა ნაწილი მიიღო და სესხი შემცირებული თანხით გაიცა. ერთი წლის შემდეგ ის კავშირში მყოფი კლიენტი გაკოტრდა, რამაც ჩვენი მიდგომა გაამართლა.
რისკების მთავარი ოფიცერი (CRO) / შესაბამისობის დირექტორი: კითხვები
როგორ განსაზღვრავთ ორგანიზაციის რისკის მადას (risk appetite) და როგორ აქცევთ მას ყოველდღიურ გადაწყვეტილებებად?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ რისკების მართვის ჩარჩოს სტრატეგიულ დონეზე გააზრებას.
ნიმუში პასუხი
რისკის მადას ვაყალიბებ სამეთვალყურეო საბჭოსთან და ხელმძღვანელობასთან ერთად, კომპანიის სტრატეგიიდან გამომდინარე: რამდენი ზარალის მიღება შეგვიძლია, რა რისკებს არ ვიღებთ საერთოდ და სად ვართ მზად მეტი რისკისთვის მეტი შემოსავლის სანაცვლოდ. შემდეგ ზოგად განცხადებებს ვყოფ გაზომვად ლიმიტებად, მაგალითად კაპიტალის ადეკვატურობის, სექტორული კონცენტრაციისა და მაღალი რისკის კლიენტების წილის მიხედვით. ლიმიტები ბიზნეს-ერთეულებზე ნაწილდება, ხოლო საბჭოს რეგულარულად ვაწვდით ანგარიშს მათი შესრულების შესახებ.
რეგულატორის შემოწმებამ შესაბამისობის სისტემაში სერიოზული ხარვეზები აღმოაჩინა. რას გააკეთებთ პირველ ასე დღეში?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ კრიზისის მართვას, რეგულატორთან ურთიერთობას და ცვლილების წარმართვის უნარს.
ნიმუში პასუხი
პირველ რიგში რეგულატორთან ღია და კონსტრუქციულ ურთიერთობას დავამყარებდი: ხარვეზებს ვაღიარებდით და შევათანხმებდით რეალისტურ გამოსწორების გეგმას ვადებითა და პასუხისმგებელი პირებით. პარალელურად შევაფასებდი, ხომ არ არის საჭირო წარსული ოპერაციების ან კლიენტების ხელახალი გადამოწმება. გეგმას დავყოფდი სწრაფ ზომებად, მაგალითად მაღალი რისკის კლიენტების განახლებულ შემოწმებად, და სისტემურ ცვლილებებად: პროცედურებში, ტექნოლოგიასა და კადრებში. პროგრესს საბჭოს და რეგულატორს ყოველთვიურად ვაცნობებდი.
როგორ დაარწმუნებთ ხელმძღვანელობას, რომ შესაბამისობაში ინვესტიცია მხოლოდ ხარჯი არ არის?
რას ამოწმებენ: ამოწმებენ ბიზნესის ენაზე საუბარს და ბიუჯეტის მოპოვების უნარს.
ნიმუში პასუხი
ვაჩვენებდი შესაბამისობის ხარვეზის რეალურ ფასს: ჯარიმებს, კორესპონდენტ ბანკებთან ურთიერთობის დაკარგვის რისკს და რეპუტაციულ ზიანს, რაც პატარა ბაზარზე განსაკუთრებით მძიმეა. ასევე ვაჩვენებდი, რომ კარგი ავტომატიზაცია ამცირებს ხელით შემოწმების ხარჯს და აჩქარებს კლიენტის მიღებას, რაც გაყიდვებს ეხმარება. ინვესტიციას დავყოფდი ეტაპებად, თითოეულს გაზომვადი შედეგით, მაგალითად ცრუ გაფრთხილებების შემცირებით ან ანგარიშის გახსნის დროის შემცირებით.
სხვა პროფესიების კითხვები
მზად ხართ გასაუბრებისთვის?
მოძებნეთ შესაფერისი ვაკანსია და გაგზავნეთ CV რამდენიმე წუთში.

